کد مطلب: 6996
تاریخ انتشار : 5 بهم 1393 - 09:52
سخنی با رسانه ها ، خانواده ها و کارشناسان در مورد نحوه سنجش گرایش به رفتارهای پرخطر در بین کودکان و نوجوانان

به گزارش نسل آگاه ،
 باسمه تعالی
درحوزه بررسی مسائل وآسیب های اجتماعی ، یکی از موضوعاتی که همواره محل بحث و مناقشه بوده است ، موضوع آمار گرایش کودکان ونوجوانان به رفتارهای مخاطره آمیزاست که در این بین ، چگونگی انعکاس و بازتاب رسانه ای نیز موجب تشدید این بحث ها و تبدیل آن ها به دستور کار عمومی می شود . بعنوان مثال ، جمع بندیی و سخن اصلی اغلب این بحث ها و مناقشات عموما رسانه ای این است که آمار اعتیاد و نیز مصرف دخانیات در بین کودکان ونوجوانان چگونه است ، در این بین ، آنچه که بیشتر نیز در گزارش ها ، اخبار و تحلیل های رسان ای مشهور شده است ، تعبیر «دانش آموز معتاد» است . این تعبیر ، در مواردی نیز تا آنجا پیش می رود که با عدد و درصد ، بکار می رود . سوال این است ، این تعبیر تا چه اندازه درست و دقیق است ؟
بعنوان یکی از خدمتگزاران کوچک در این حوزه ، با این یادداشت ، می خواهم برخی از ابعاد این موضوع را برای خانواده ها ، کارشناسان و رسانه ها تبیین کنم .
قبل از هر چیز ، نکته ای را لازم به تذکر می دانم .
-این یادداشت ، به هیچ وجه برای این تنظیم نشده است که خطر گرایش کودکان ونوجوانان به رفتارهای پرخطر ، ازجمله مصرف دخانیات ، سوء مصرف مواد و اعتیاد ، کوچک شمرده شده و سطح آن تقلیل داده شود . بلکه توجه دادن کارشناسان ، رسانه ها و خانواده ها به برخی از ظرایف فنی وروش شناختی است که در انعکاس وتحلیل وضعیت موجود ، شایسته است به آن ها توجه شود واین نکته را همه ما در نظر داشته باشیم که نوع سیاست اطلاع رسانی در مورد رفتارهای پرخطر و سایر آسیب های اجتماعی ، ظرافت های فنی و روش شناختی دارد که هرچند مانع از رسالت همه ما برای رصد و هشیار سازی عمومی در مورد مخاطرات مربوط به کودکان و نوجوانان نیست ، اما چه بسا کم دقتی در این زمینه ممکن است و می تواند تبعات تربیت وارونه ای را به همراه داشته باشد .
مقدمه :
اجازه بدهید به نکته ای که در ابتدای یادداشت مطرح کردم برگردم و آن نکته این است که اغلب پرسیده می شود «آمار گرایش کودکان ونوجوانان به رفتارهای پرخطر ، بویژه خطراعتیاد واستعمال دخانیات چگونه است ؟»
در پاسخ به این سوال ،‌بدون این که هیچ قضاوتی در مورد آمارهایی که دراین زمینه ، در رسانه ها منتشر می شود داشته باشم ، کوشش می کنم تا با مرور شیوه و راهکارهای سنجش وضعیت ، به یک جمع بندی و تحلیل در این زمینه دست پبدا کنیم . پس ، سوال این است که ، چه راهکارهای فنی دراین زمینه وجود دارد ؟ برای این منظور ، نحوه تحلیل وضعیت گرایش به دخانیات و مواد را بعنوان مثال انتخاب می کنیم .
-شیوع شناسی : در این شیوه ، تلفیقی از 4 متغیر مهم سابقه مصرف ، دسترسی ، زمینه خطر پذیری و تمایل هبه خطر پذیری ارزیابی و سنجیده می شود . ماهیت پرسشنامه های شیوع شناسی این است که بطور مستقیم از فرد پرسیده می شود که در مثلا یک هفته گذشته ، یک ماه گذشته ، شش ماه گذشته ، دخانیات و یا مواد مصرف کرده است یا نه ؟ یا از فرد پرسیده می شود که از کجا و به چه قیمتی تهیه می کند ؟ (نکته قابل توجه در این شیوه این است که بدلیل پرسش های مستقیمی که از نوجوانان در زمینه مصرف طرح می شود ، خطر ایجاد کنجکاوی و نیز سوگیری در آن ها وجود دارد که به همین دلیل در کاربرد این دسته از مطالعات ، لازم است احتیاط شود تا موجب تبعات وارونه تربیتی نگردد.)
-ارزیابی های میدانی : در این شیوه ، از طریق ارزیابی های سریع (مثلا مراجعه به مراکز میدانی از قبیل مراکز بهداشتی – درمانی ، مراکز انتظامی و یا بانک های اطلاعاتی ) شواهد و داده های ثبت شده ، مورد تحلیل و ارزیابی قرار می گیرند .
- ارزیابی های بالینی : یکی از راه حل ها ، که اجرای آن ، اگرچه در موارد خاص (از قبیل گواهی های ازدواج ، گواهی های استخدام ، گواهی های طب کارو...)‌رایج است ، اما اجرای آن در یک جامعه بزرگ و میلیونی ، نه عملی است و نه از نظر تربیتی به مصلحت است .
حال ، با این توضیحات ، قبل از جمع بندی ، اجازه بدهید این سوال را مطرح کنیم که آمارهایی که ارائه می شود ، با کدام یک از شیو ه های فوق بدست می آید ؟
پاسخ این است که اغلب این آمارها که در رسانه ها نیز منتشر می شوند ، به شیوه شیوع شناسی کسب می شوند و نه به دو شیوه دیگر . فرض کنیم که اعلام می شود ، درصدی از کودکان و نوجوانان دچارمصرف دخانیات و یا مواد هستند . آیا این آمار قابل نقد هستند ؟
لطفا به این دلایل توجه کنید :
-محوراول : مصرف ودسترسی : دراین زمینه دو نکته مهم وجود دارد :
-نخست این که در پرسشنامه های شیوع شناسی ، مصرف فرد در چند بازه زمانی ، یک هفته ، یک ماه ، شش ماه و یک سال پرسیده می شود . بنابراین لازم است بررسی شود که این قضاوت مربوط به چه بازه زمانی است . آیا با یک بار مصرف هم ، فرد جزو مصرف کنندگان محسوب می شود ؟
-نکته دوم ، ویژگی خود – اظهاری این نوع مطالعات است . کم نیستند نوجوانانی که این نوع پرسشنامه ها را جدی نمی گیرند و در مواردی هم پاسخ های آن ها ، این را تایید می کند و مشهود است . بنابراین چه بسا درمورد میزان اعتبار تحلیل ها و قضاوت ها در این زمینه باید دقت بیشتری صورت گیرد.
-محوردوم : زمینه و تمایل خطر پذیری :
این نکته را در قضاوت باید در نظر داشته باشیم که بخشی از ابزارهای شیوع شناسی اختصاص به سنجش زمینه و تمایل خطر پذیری دارد و بنابراین ، این بخش از داده ها ، برای قضاوت در مورد سنجش خطر پذیری است و داد ه های آن برای قضاوت در مورد مصرف ، کاربردی ندارد وبه همین دلیل لازم است در تحلیل آن ها،‌احتیاط بیشتری نمود .
-نتیجه گیری : براساس آنچه گفته شد ، این اهمیت دارد که دقت کنیم ، آنچه در گزارش های رسانه ای و با عنوان «دانش آموزان معتاد » ، «نوجوانان معتاد» و یا هر عنوان مشابه دیگری بکار می رود ، از آنجایی که بدون در نظر گرفتن مرز بین سه مفهوم خطر پذیری ، سوء مصرف و اعتیاد بکار می رود ، از دقت کافی برخوردار نیستند و به همین دلیل ، لازم است در انعکاس و نیزدر تحلیل و قضاوت در مورد آن ها ، احتیاط بیشتری صورت گیرد.
جمع بندی :
-خانواده ها ، توجه داشته باشند که خطر در کمین فرزندان ماست و هشدارهایی که در این زمینه از سوی رسانه ها و کارشناسان اعلام می شود، هشدار درستی است . اما این را نیز باید درنظر گرفت که در جامعه کودک و نوجوان ، چیزی که باید توجه ویژ ه ای به آن شود و خطر آن از اعتیاد و سایر آسیب های اجتماعی کمتر نیست ، خطر گرایش به رفتارهای پر خطر ،‌همچون سوء مصرف مواد(از قبیل داروهای تقویت حافظه ، داروهای آرام بخش ، داروهای انرژی زاو...) است و به همین دلیل ، توجه بیشتری را از سوی والدین و خانواده ها می طلبد . چون ممکن است زمینه ای برای اعتیاد و نیز سایر آسیب های اجتماعی باشد
دکتر نادر منصورکیایی
مدیرکل دفتر مراقبت دربرابر آسیب های اجتماعی وزارت آموزش وپرورش

نظر شما

CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.